Zatrudnianie niepełnoletnich uchodźców z Ukrainy na polskim rynku pracy – perspektywy i wyzwania

Według estymacji agencji Smart Solutions HR pośredniczącej również w zatrudnieniu osób spoza UE, na terenie RP przebywa prawie 100 tysięcy obywateli Ukrainy między 15 a 18 rokiem życia. Większość z nich nie podejmuje zatrudnienia. Przyczyny są dwojakie: obawy pracodawców przed specyficznymi wymogami zatrudnienia niepełnoletnich cudzoziemców oraz bariera językowa i kulturowa. 

Zatrudnianie niepełnoletnich uchodźców z Ukrainy na polskim rynku pracy stanowi temat ważny zarówno z perspektywy społecznej, jak i ekonomicznej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, procedury zatrudniania cudzoziemców niepełnoletnich są regulowane w sposób szczególny, co stanowi zabezpieczenie przed potencjalnym wykorzystywaniem tej grupy pracowników. 

• Oczywiście, że zatrudniamy i planujemy to kontynuować. Nie tylko dlatego, że są sumienni i punktualni. Zatrudnienie osoby niepełnoletniej to także forma wsparcia dla niej i jej najbliższych. Przecież to oczywiste, że samoocena młodego człowieka, który zarabia własne pieniądze jest znacznie wyższa – mówiący te słowa p.Henryk zastrzegł sobie anonimowość. Prowadzi z rodziną trzy punkty handlowe w Aglomeracji Śląskiej i w każdym z nich zatrudnia po jednej osobie z Ukrainy. – Zdaję sobie sprawę, że praca u mnie za ladą to nie jest dla nich szczyt aspiracji. Wiadomo, że znajdą coś innego, ale mam poczucie, że ktoś, kto uciekł przed wojną zanim zaczął dorosłe życie, ma lepszy start dzięki pracy u mnie – dodaje. 

Co do specyficznych wymogów zatrudniania młodocianych pracowników, warto przypomnieć, że od 1 września 2018 roku można zatrudnić osoby 15-letnie, które ukończyły 8 klas szkoły podstawowej. Niezbędne jest tylko dostarczenie pracodawcy orzeczenia lekarskiego, potwierdzającego, że dany rodzaj i typ pracy nie zagraża zdrowiu. Pracodawca musi zapewnić młodocianemu pracownikowi pomoc i opiekę, aby ten wdrożył się w obowiązki. Inne ograniczenia? Młodociany powinien wykonywać prace lekkie, nie zagrażające rozwojowi psychofizycznemu i zdrowiu, a ich harmonogram nie może kolidować z wypełnianiem obowiązku szkolnego. Jak widać, przeszkody formalne są symboliczne. Co więc realnie powstrzymuje polskich pracodawców przed zatrudnianiem niepełnoletnich obywateli Ukrainy?

• Co do bariery językowej, to uważam, że jest przeszacowywana. Ukraiński jest bardzo podobny do polskiego, a to przyspiesza tempo nauki. Z naszych badań wynika, że po roku nauki w środowisku polskojęzycznym, przeciętny pracownik nabył umiejętność sprawnego komunikowania się ze współpracownikami. Jasne, że nie dawała swobody  rozmawiania na każdy temat, ale do wykonywania pracy w zupełności wystarczała — podkreśla Agnieszka Kolanowska, General Manager Smart Solutions HR. 

Dlaczego chcemy zmotywować polskich pracodawców do częstszego zatrudniania niepełnoletnich uchodźców z Ukrainy?

Rosnące liczby wakatów i wymiana międzypokoleniowa na rynku pracy

O tym, że zróżnicowane wiekowo zespoły są bardziej efektywne, a różnorodność w miejscu pracy to  jeden z kluczowym zasobów organizacji można przeczytać w dziesiątkach opracowań naukowych. W Polsce, wobec szybkiego starzenia się niektórych grup zawodowych, z roku na rok przybywa dobrych praktyk nauki zawodu w formule mentoringu w zespołach zróżnicowanych wiekowo. Organizacja warsztatów szkoleniowych, podczas których nastoletni pracownicy uczą się od swoich starszych kolegów jest szczególnie ważne w zawodach zdominowanych przez starszych specjalistów. Konieczność płynnego  zastępowania odchodzących na emerytury pracowników osobami młodszymi, lecz już wykwalifikowanymi, jest widoczna w wielu obszarach polskiego rynku pracy. 

Dywersyfikacja zespołu pracowniczego wzmacnia firmę

Zatrudnianie niepełnoletnich uchodźców z Ukrainy przyczyni się do zwiększenia różnorodności w miejscu pracy. Dzięki temu pracodawca może skorzystać z różnorodnych perspektyw i doświadczeń, co może prowadzić do innowacyjności w rozwiązywaniu problemów. Młodociani pracownicy często wnoszą do zespołu świeże spojrzenie i energię. Ich entuzjazm może być motywatorem dla innych pracowników, a także przyczynić się do tworzenia pozytywnej atmosfery w miejscu pracy.

• Kolejny argument za zatrudnianiem młodocianych pracowników z Ukrainy to możliwość kształtowania ich umiejętności według potrzeb konkretnego stanowiska. Jest zapis Kodeksu Pracy, zgodnie z którym pracodawca może zatrudniać młodocianych nie posiadających kwalifikacji zawodowych w celu ich przygotowania zawodowego. To oznacza, że firmy mają szansę kształtować umiejętności pracowników, którzy nie mają niepożądanych wcześniejszych nawyków — wyjaśnia Agnieszka Kolanowska, General Manager Smart Solutions HR.

Wsparcie młodzieży w kryzysie psychicznym

„Część uchodźców wyraźnie komunikuje tęsknotę za krajem i bliskimi, która wpływa na proces adaptacji. A deklarowaną chęć powrotu potęguje zmiana statusu społecznego i strata poczucia bezpieczeństwa ekonomicznego” – te słowa Radosława Zyzika, eksperta zespołu ekonomii behawioralnej Polskiego Instytutu Ekonomicznego, najlepiej opisują sytuację uchodźców w każdym wieku. Osoby wchodzące w dorosłość z traumą wojny i nieokreślonymi perspektywami rozwoju zawodowego wymagają pilnego wsparcia, również w postaci ułatwienia im podjęcia pracy. 

• Większość znanych mi uchodźców spełnia wszystkie ścisłe kryteria rozpoznania PTSD, w tym „odrętwienie emocjonalne” i poczucie braku perspektyw i oczekiwań co do życia zawodowego i prywatnego. Zatrudnienie z pewnością nie zastąpi terapii, ale pomoże „osadzić siebie w rzeczywistości”. Pomijam już oczywisty efekt zajmowania na co dzień umysłu czymś innym niż wspomnienia. Ważne tylko, żeby w środowisku pracy wszyscy wiedzieli o wcześniejszych przeżyciach takiej osoby i potrafili dopasować swój styl i ton komunikacji –  podkreśla pragnąca zachować anonimowość psycholożka.

Formy pomocy dla pracodawców

1. Uproszczone procedury zatrudniania. Aktualnie stosowane uproszczone procedury dla obywateli Ukrainy, zarówno dorosłych, jak i niepełnoletnich, sprawiają, że zatrudnienie cudzoziemców staje się mniej skomplikowane. Państwo polskie powinno kontynuować dążenie do ułatwienia procesów zatrudniania, szczególnie w przypadku młodocianych pracowników.
2. Wsparcie finansowe. Państwo może wprowadzić programy wsparcia finansowego dla pracodawców zatrudniających niepełnoletnich uchodźców. Dotacje na szkolenia zawodowe czy dofinansowanie do pensji młodocianych pracowników mogą być skutecznym bodźcem.
3. Programy szkoleniowe. Wspieranie pracodawców poprzez organizację specjalnych programów szkoleniowych dla niepełnoletnich uchodźców z Ukrainy. Szkolenia te mogą obejmować zarówno umiejętności zawodowe, jak i elementy dostosowania do nowego środowiska pracy.
4. Partnerstwo z instytucjami edukacyjnymi. Nawiązywanie współpracy z lokalnymi placówkami edukacyjnymi może umożliwić pracodawcom kontakt z potencjalnymi pracownikami z Ukrainy oraz ułatwić proces zatrudniania młodocianych, zapewniając im równocześnie wsparcie edukacyjne.

Zatrudnianie niepełnoletnich uchodźców z Ukrainy na polskim rynku pracy wymaga uwagi zarówno ze strony pracodawców, jak i władz państwowych. Korzyści płynące z tej formy zatrudnienia są liczne, od dywersyfikacji zespołu po przygotowanie zawodowe młodych pracowników. Państwo polskie, dbając o rozwój społeczny i gospodarczy, powinno kontynuować prace nad ułatwieniem procedur zatrudniania, oferując jednocześnie wsparcie finansowe oraz programy szkoleniowe. W ten sposób, zatrudnianie niepełnoletnich uchodźców może stać się integralną częścią rozwoju polskiego rynku pracy i społeczeństwa.